Bức tranh toàn cảnh về nợ toàn cầu
Theo Viện Tài chính Quốc tế (IIF), tính đến cuối quý II/2025, tổng nợ toàn cầu đã lên tới 338 nghìn tỷ USD, mức cao nhất trong lịch sử. Con số này tương đương hơn 235% GDP toàn cầu, cao hơn đáng kể so với giai đoạn trước đại dịch COVID-19. Điều đáng nói là chỉ trong nửa đầu năm 2025, khối nợ này đã tăng thêm khoảng 21 nghìn tỷ USD, phản ánh sự phụ thuộc ngày càng lớn của các chính phủ, doanh nghiệp và hộ gia đình vào nguồn vốn vay.
Trong cơ cấu nợ, nợ công đóng vai trò chủ đạo với tổng giá trị vượt 100 nghìn tỷ USD. Nhiều quốc gia hiện chi tiêu cho lãi nợ còn nhiều hơn cả ngân sách y tế hoặc giáo dục, cho thấy sự mất cân đối nguy hiểm trong cấu trúc tài khóa. Bên cạnh đó, nợ tư nhân cũng tiếp tục phình to khi các doanh nghiệp tận dụng thị trường vốn rẻ, thậm chí phát hành trái phiếu với chi phí thấp hơn cả chính phủ, một hiện tượng bất thường gọi là negative spread.
Vì sao nợ toàn cầu tăng vọt?
Có bốn yếu tố chính lý giải cho mức nợ kỷ lục hiện nay. Thứ nhất, chính sách tiền tệ nới lỏng là động lực quan trọng. Sau giai đoạn siết chặt để kiềm chế lạm phát, nhiều ngân hàng trung ương lớn đã bắt đầu hạ nhiệt, khiến lãi suất không còn leo thang và điều kiện vay nợ thuận lợi hơn. Thứ hai, đồng USD suy yếu trong nửa đầu 2025 giúp giảm gánh nặng các khoản nợ định danh bằng USD, khuyến khích cả chính phủ lẫn doanh nghiệp vay mới. Thứ ba, chi tiêu công gia tăng để thúc đẩy tăng trưởng, xây dựng hạ tầng và hỗ trợ xã hội sau dịch đã làm nợ công phình to. Và cuối cùng, thị trường vốn rẻ khiến các doanh nghiệp đua nhau phát hành trái phiếu, bất chấp nguy cơ nợ vượt khả năng trả.
Những rủi ro tiềm ẩn từ “núi nợ”
Một trong những rủi ro lớn nhất là áp lực tái cấp vốn. Các thị trường mới nổi phải đối mặt với khoảng 3,2 nghìn tỷ USD nợ đáo hạn trong phần còn lại của năm 2025. Nếu đồng USD mạnh trở lại hoặc lãi suất quốc tế tăng, chi phí tái cấp vốn sẽ tăng vọt, đẩy nhiều nền kinh tế vào thế khó.
Bên cạnh đó, lãi suất thực cao kéo dài trong khi tăng trưởng toàn cầu vẫn èo uột tạo ra thế “kẹp tài khóa” nguy hiểm. IMF cảnh báo sự kết hợp giữa nợ cao, lãi suất cao và tăng trưởng thấp sẽ khiến nhiều quốc gia phải cắt giảm chi tiêu, ảnh hưởng đến ổn định kinh tế và xã hội. Thị trường tín dụng cũng tiềm ẩn rủi ro: khi doanh nghiệp được vay vốn rẻ hơn chính phủ, điều này phản ánh định giá rủi ro bị “mỏng hóa”, và chỉ cần tâm lý thay đổi, credit spread có thể bật ngược mạnh mẽ, gây thiệt hại cho nhà đầu tư.
Rủi ro cũng có thể lan tỏa sang các loại tài sản khác. Cổ phiếu trở nên dễ tổn thương nếu lợi nhuận doanh nghiệp suy giảm bởi chi phí vốn tăng. Trái phiếu, đặc biệt là trái phiếu dài hạn, chịu rủi ro duration cao khi lãi suất thay đổi. Bất động sản vốn dựa nhiều vào vay ngắn hạn cũng dễ rơi vào tình trạng mất cân đối dòng tiền. Trong khi đó, tài sản trú ẩn như vàng, USD hay Bitcoin thường được xem là nơi trú ẩn, nhưng mỗi loại lại có đặc tính riêng: vàng an toàn nhưng lợi suất thấp, USD ổn định nhưng phụ thuộc vào chính sách của Fed, còn crypto tiềm năng cao nhưng biến động mạnh.
Nhà đầu tư thông minh nên làm gì?
Trước hết, đa dạng hóa danh mục là nguyên tắc cơ bản. Thay vì đặt cược toàn bộ vào một kênh, hãy kết hợp nhiều loại tài sản khác nhau để phân tán rủi ro: cổ phiếu, trái phiếu, vàng, USD và một phần nhỏ crypto nếu chấp nhận được biến động. Thứ hai, nên duy trì một lượng tiền mặt chiến lược, vừa phòng thủ trước biến động, vừa sẵn sàng tận dụng cơ hội khi thị trường điều chỉnh mạnh. Thứ ba, cần theo dõi sát các chỉ báo vĩ mô, từ lịch đáo hạn nợ của thị trường mới nổi, biến động credit spread, đến động thái chính sách của Fed và xu hướng USD. Đây đều là những “đèn báo” sớm về sự thay đổi môi trường tài chính.
Ngoài ra, nhà đầu tư nên ưu tiên doanh nghiệp bền vững: công ty có nợ thấp, kỳ hạn dài và lãi suất cố định thường an toàn hơn trong bối cảnh bất ổn. Đồng thời, cần điều chỉnh kỳ vọng lợi nhuận. IMF cảnh báo rằng thời kỳ tiền rẻ đã qua, và trong kỷ nguyên nợ cao cùng tăng trưởng thấp, lợi nhuận kỳ vọng cũng cần thực tế hơn. Thay vì mơ lợi nhuận cao ngắn hạn, hãy hướng tới mức sinh lời vừa phải nhưng ổn định dài hạn.
Việc nợ toàn cầu đạt 338 nghìn tỷ USD không chỉ là một cột mốc kỷ lục, mà còn là lời cảnh báo về tính mong manh của hệ thống tài chính thế giới. Với nhà đầu tư cá nhân, rủi ro không nằm ở việc dự đoán chính xác khi nào khủng hoảng xảy ra, mà ở việc chuẩn bị để thích ứng. Bằng cách đa dạng hóa, giữ thanh khoản hợp lý, chọn lọc tài sản bền vững và theo dõi chặt chẽ các tín hiệu vĩ mô, mỗi người đều có thể bảo vệ và thậm chí gia tăng tài sản ngay cả trong bối cảnh đầy bất ổn.
Trong thế giới mà “núi nợ” ngày càng chất cao, lợi thế không thuộc về những ai liều lĩnh nhất, mà thuộc về những người kiên nhẫn, kỷ luật và chuẩn bị tốt nhất.
