Urban Company: Biểu tượng cho làn sóng IPO mới
Trong bối cảnh thị trường tài chính toàn cầu đang trải qua nhiều biến động, Ấn Độ nổi lên như một điểm sáng không chỉ ở tăng trưởng GDP, nhân khẩu học thuận lợi, mà còn ở sự sôi động của thị trường vốn. Tuần qua, Urban Company, công ty công nghệ dịch vụ tiêu dùng, đã trở thành minh chứng rõ ràng cho điều này.
Ngày niêm yết tại Sở Giao dịch Chứng khoán Quốc gia (NSE), các nhà sáng lập xuất hiện trong bộ đồng phục giản dị – áo khoác xanh, quần kaki – để rung chuông mở màn giao dịch. Điều gây chấn động là ngay trong ngày đầu tiên, cổ phiếu Urban Company tăng gần 60%, đưa định giá công ty từ 1,7 tỷ USD (theo hồ sơ IPO) lên tới 2,8 tỷ USD.
Các nhà đầu tư toàn cầu từ San Francisco, New York, London, Singapore đã hưởng lợi lớn từ đợt IPO này. Với giá phân bổ ban đầu 103 rupee/cổ phiếu, cổ phiếu nhanh chóng tăng lên 169 rupee, tức +64% chỉ trong chưa đầy một tuần. Đây không chỉ là thành công của riêng Urban Company, mà còn phản ánh xu hướng rộng lớn hơn: nhà đầu tư nước ngoài (FIIs/FPIs) đang bán ròng cổ phiếu niêm yết nhưng lại tích cực rót vốn vào các đợt IPO tại Ấn Độ.
>>> Sự bùng nổ IPO ở Mỹ và Châu Á: Tại sao Châu Âu lại tụt hậu?
Dòng vốn trái chiều: Bán thứ cấp, mua sơ cấp
Theo dữ liệu từ Trung tâm Lưu ký Chứng khoán Quốc gia Ấn Độ, từ năm 2024 đã xuất hiện nghịch lý tưởng như khó hiểu:
- Năm 2024: FIIs rút ròng 14,4 tỷ USD khỏi thị trường thứ cấp, nhưng đồng thời đầu tư ròng 14,5 tỷ USD vào thị trường sơ cấp.
- Năm 2025 (tính đến nay): FIIs bán ròng 20,7 tỷ USD cổ phiếu niêm yết, song vẫn rót 4,8 tỷ USD vào IPO.
Về mặt bề ngoài, điều này tạo cảm giác mâu thuẫn: tại sao họ lại bán tháo cổ phiếu đã niêm yết – vốn được coi là an toàn và thanh khoản – nhưng lại săn đón các công ty mới lên sàn với nhiều rủi ro hơn?
Câu trả lời nằm ở sự khác biệt giữa định giá, hiệu suất và cơ hội chiến lược.
Vì sao FIIs chọn IPO thay vì thị trường thứ cấp?
1. Chênh lệch định giá quá lớn
Chỉ số MSCI India đang giao dịch ở mức P/E 25,4 lần, cao hơn hẳn so với:
- MSCI Emerging Markets: 15,4 lần
- MSCI China: 14,6 lần
- MSCI Korea: 12,4 lần
Điều này khiến thị trường thứ cấp Ấn Độ trở nên đắt đỏ trong mắt các nhà đầu tư toàn cầu, đặc biệt khi so sánh với các thị trường mới nổi khác đang “giảm giá”. Trong khi đó, IPO thường được định giá ở mức hấp dẫn hơn để khuyến khích nhà đầu tư tham gia.
2. Lợi suất IPO vượt trội
Theo EY Global IPO Trends Report, lợi nhuận trung bình từ IPO tại Ấn Độ năm 2024 đạt 37,1%, trong khi thị trường chứng khoán chỉ tăng 7%.
Khoảng cách này quá lớn để FIIs có thể bỏ qua. Hiren Dasani (White Oak Capital) đã nhấn mạnh rằng IPO tạo ra cơ hội sinh alpha – lợi nhuận vượt trội so với thị trường.
3. Cơ hội tiếp cận doanh nghiệp mới
Các IPO mang đến cho FIIs cơ hội đầu tư vào những mô hình kinh doanh sáng tạo, ngành nghề tăng trưởng cao như công nghệ tiêu dùng, fintech, thương mại điện tử, năng lượng tái tạo. Những công ty này thường chưa bị “thổi phồng” như các cổ phiếu blue-chip đã niêm yết.
4. Tính minh bạch và khả năng phân bổ
Alexander Treves (JP Morgan Asset Management) nhận định IPO cho phép nhà đầu tư xây dựng vị thế ở mức giá minh bạch, công khai, tránh rủi ro mua phải cổ phiếu bị đầu cơ trên thị trường thứ cấp. Thêm vào đó, với vai trò “anchor investor”, FIIs còn được phân bổ cổ phần thuận lợi trước khi IPO mở cửa cho công chúng.
Sự bùng nổ IPO tại Ấn Độ
Ấn Độ hiện là một trong những trung tâm IPO lớn nhất thế giới:
- Số lượng IPO: Năm 2024, Ấn Độ dẫn đầu toàn cầu, gần gấp đôi Mỹ và hơn 2,5 lần châu Âu.
- Giá trị IPO: Đứng thứ hai sau Mỹ, với 19,9 tỷ USD huy động được, trong khi Mỹ đạt 32,8 tỷ USD.
- Thương vụ tiêu biểu: Hyundai Motor India huy động thành công 3,3 tỷ USD, trở thành IPO lớn nhất tại Ấn Độ và lớn thứ hai toàn cầu trong năm.
Triển vọng 2026 cũng vô cùng sôi động:
- Tata Capital dự kiến IPO 2 tỷ USD.
- LG Electronics India chuẩn bị phát hành cổ phiếu quy mô tương tự.
- Đặc biệt, Jio Platforms – “con cưng” của Mukesh Ambani – dự kiến IPO vào nửa đầu 2026, hứa hẹn tạo nên “bom tấn” thị trường vốn.
Mối quan hệ tuần hoàn: vốn nội – vốn ngoại
Sự gắn kết giữa dòng vốn trong nước và vốn ngoại tạo nên vòng tuần hoàn tích cực:
- Nhu cầu mạnh từ nhà đầu tư nội giúp các công ty tự tin phát hành IPO lớn.
- Quy mô và thanh khoản của IPO lớn lại thu hút FIIs, vốn thường ưa thích thị trường có thanh khoản cao.
- Sự tham gia của FIIs càng củng cố niềm tin vào thị trường, tạo động lực cho các doanh nghiệp khác niêm yết.
Đây chính là điểm khác biệt giúp thị trường vốn Ấn Độ trưởng thành nhanh chóng, đủ sức cạnh tranh với Mỹ và Trung Quốc.
Triển vọng tương lai
Trong những năm tới, một số yếu tố sẽ quyết định xu hướng này:
- Chính sách của SEBI: nếu tiếp tục cải cách, đơn giản hóa thủ tục cho IPO, dòng vốn ngoại sẽ càng mạnh mẽ.
- Quy mô IPO: với những cái tên như Tata Capital, LG Electronics India, Jio Platforms, thị trường sẽ chứng kiến nhiều “bom tấn” mới.
- Kinh tế vĩ mô toàn cầu: nếu lãi suất Mỹ duy trì ở mức cao, FIIs có thể thận trọng hơn, nhưng với mức lợi suất IPO hiện tại, Ấn Độ vẫn là điểm đến hấp dẫn.
- Sức mạnh vốn trong nước: nếu dòng tiền nội địa tiếp tục tăng trưởng, thị trường IPO Ấn Độ sẽ càng vững chắc.
Hiện tượng nhà đầu tư nước ngoài bán cổ phiếu niêm yết nhưng lại săn đón IPO không phải là một mâu thuẫn, mà là chiến lược đầu tư thông minh trong bối cảnh thị trường Ấn Độ:
- Thứ cấp bị định giá cao → họ thoái vốn để giảm rủi ro.
- IPO hấp dẫn về giá trị và hiệu suất → họ tái đầu tư để tìm kiếm alpha.
- Vốn nội địa tăng trưởng mạnh → thị trường đủ sức hấp thụ cả quy mô giao dịch khổng lồ.
Với đà tăng trưởng kinh tế, nhân khẩu học thuận lợi, và sự sôi động của thị trường IPO, Ấn Độ đang củng cố vị thế trung tâm IPO toàn cầu. Và chính chiến lược “bán thứ cấp – mua sơ cấp” của FIIs đã góp phần định hình bức tranh vốn toàn cầu tại quốc gia tỷ dân này.
