Ngày 6/8/2025, Trump ký sắc lệnh hành pháp tăng thêm 25%, nâng tổng mức thuế đối với hàng Ấn Độ lên 50%.
Đây rõ ràng là nhằm trừng phạt hành vi Ấn Độ mua dầu của Nga. Mức thuế bổ sung sẽ có hiệu lực sau 21 ngày, tức bắt đầu khoảng ngày 27/8/2025. Đây hiện là một trong những mức thuế cao nhất đối với bất kỳ đối tác thương mại nào của Hoa Kỳ.
Bối cảnh địa chính trị: Dầu Nga, đồng rupee và thách thức “trật tự phương Tây”
Từ khi cuộc chiến Ukraine nổ ra vào năm 2022, phương Tây đặc biệt là EU và Mỹ đã ban hành hàng loạt lệnh trừng phạt tài chính, năng lượng nhằm cô lập nền kinh tế Nga. Tuy nhiên, Ấn Độ đã tăng nhập khẩu dầu Nga lên hơn 33% trong năm 2024 – 2025, tận dụng mức giá chiết khấu sâu từ Moscow.
Thậm chí, Ấn Độ còn thanh toán bằng đồng rupee, qua các ngân hàng trung gian, nhằm né tránh hệ thống SWIFT. Với Hoa Kỳ, đây không chỉ là vấn đề thương mại hay năng lượng. Việc Ấn Độ mua dầu giá rẻ từ Nga bị nhìn nhận là:
- Phản bội đồng minh phương Tây trong nỗ lực cô lập kinh tế Nga.
- Tiếp sức tài chính cho chiến tranh Nga – Ukraine.
- Tạo tiền lệ xấu cho các nước đang phát triển khác bắt chước mô hình “trung lập có lợi”.
Do đó, quyết định áp thuế là một lời cảnh báo chiến lược mang tính biểu tượng: hoặc chọn lợi ích với phương Tây hoặc chấp nhận rủi ro kinh tế.
Phản ứng từ Ấn Độ: Chính nghĩa kinh tế hay đối đầu chiến lược?
Chính phủ Ấn Độ, đã có phản ứng chính thức trước quyết định này từ chính quyền tổng thống Trump, cụ thể là:
- Khẳng định rằng việc mua dầu Nga là quyết định kinh tế mang tính tự chủ, nhằm bảo đảm chi phí nhiên liệu ổn định cho hơn 1,4 tỷ người dân.
- Tuyên bố rằng Hoa Kỳ đang thực thi tiêu chuẩn kép, khi không áp mức phạt tương tự với Trung Quốc quốc gia cũng đang nhập khẩu dầu Nga với khối lượng thậm chí lớn hơn.
- Bộ Ngoại giao Ấn Độ cảnh báo chính sách thuế này có thể làm tổn hại quan hệ song phương lâu dài và gây mất niềm tin giữa hai nền dân chủ lớn nhất thế giới.
Điều đáng nói là trong hơn một thập kỷ qua, Hoa Kỳ đã xem Ấn Độ là một phần trung tâm trong chiến lược “Ấn Độ Dương – Thái Bình Dương” nhằm kiềm chế ảnh hưởng của Trung Quốc. Giờ đây, chính sự “trừng phạt” này có thể khiến New Delhi xích lại gần Bắc Kinh, hoặc ít nhất là đẩy họ về tư thế “phi liên kết mềm”.
Hoa Kỳ đang chơi canh bạc gì?
Việc áp thuế với Ấn Độ một nước dân chủ thân phương Tây cho thấy Hoa Kỳ đang đẩy mạnh chủ nghĩa “nước Mỹ trên hết” (America First) không chỉ trong thương mại mà cả trong địa chính trị năng lượng. Và Hoa Kỳ cũng muốn gửi một thông điệp toàn cầu, cụ thể:
- Với Trung Quốc: Ngầm cho thấy nếu Bắc Kinh tiếp tục tài trợ gián tiếp cho Moscow (thông qua các hợp đồng năng lượng), Mỹ có thể sử dụng thuế như đòn trừng phạt.
- Với châu Âu: Mỹ muốn dẫn dắt toàn bộ liên minh phương Tây trong việc duy trì sức ép kinh tế với Nga, tránh các vết nứt trong chính sách chung.
- Với các nước đang phát triển: Đây là lời cảnh báo rằng trung lập chiến lược không còn là lựa chọn miễn phí ai hưởng lợi từ Nga sẽ phải trả giá bằng mất thị phần tại Mỹ.
Tác động đa chiều đến kinh tế Ấn Độ và chuỗi cung ứng toàn cầu
Thiệt hại tới nền kinh tế trong ngắn hạn
- Tổn thất xuất khẩu: Mỹ là đối tác thương mại lớn thứ 2 của Ấn Độ (sau UAE), với kim ngạch hơn 118 tỷ USD/năm. Thuế 50% có thể khiến Ấn Độ mất tới 20 – 30 tỷ USD giá trị hàng hóa, đặc biệt trong ngành dệt, trang sức, dược phẩm.
- Suy giảm GDP và tỷ lệ thất nghiệp: Các ngành xuất khẩu bị đánh thuế cao sẽ phải cắt giảm sản lượng, kéo theo mất việc làm tại hàng loạt vùng nông thôn nơi sản xuất hàng thủ công mỹ nghệ, vải vóc.
- Tác động dây chuyền đến công nghiệp phụ trợ và logistics: Các công ty vận chuyển, cảng biển, trung tâm xuất khẩu tại Mumbai và Gujarat có thể chịu áp lực tài chính.
Rủi ro lâu dài
- Chi phí nhập khẩu thiết bị và công nghệ từ Mỹ tăng cao, ảnh hưởng đến ngành sản xuất điện tử, AI, quốc phòng vốn đang là chiến lược phát triển.
- Niềm tin nhà đầu tư giảm sút: Các công ty Mỹ và châu Âu có thể hoãn đầu tư vào Ấn Độ nếu căng thẳng thương mại tiếp tục leo thang.
- Chuyển hướng thị trường: Ấn Độ có thể phải tìm kiếm thị trường thay thế cho xuất khẩu, như châu Phi, ASEAN hoặc liên minh Á – Âu.
Thuế quan – liệu là vũ khí mềm hay đòn gió cứng?
Chính sách áp thuế 50% đối với Ấn Độ là dấu hiệu cho thấy Hoa Kỳ không còn kiên nhẫn với chủ nghĩa trung lập chiến lược. Trong bối cảnh chiến tranh Nga – Ukraine chưa hạ nhiệt, kinh tế đã trở thành một “chiến trường mềm” nhưng tác động vô cùng sâu sắc.
Ấn Độ, quốc gia đang đi trên ranh giới giữa lợi ích quốc gia và áp lực địa chính trị, buộc phải ra quyết định: chấp nhận tổn thất thương mại để duy trì quan hệ năng lượng với Nga, hay thỏa hiệp với Mỹ để giữ vị thế trong chuỗi cung ứng toàn cầu.
